فقدان يک زبان بومي استاندارد در يک جامعة اطلاعاتي، مانع فرهنگي بزرگي در گسترش و بهره‌گيري از اين فناوري در بين مردمي است که با زبان انگليسي و يا ديگر زبان‌هاي فراگير دنيا آشنايي خوبي ندارند.

در کشور ما در بسياري از موارد نرم‌افزارهايي که به‌طور عمده توسط کاربران و برنامه‌نويسان کامپيوتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد، توسط زبان‌هاي بيگانه با آنها ارتباط برقرار مي‌شود.

تنها قشر خاصي از جامعه قابليت بهره‌گيري مناسب از اين فناوري را دارند و دستاوردهاي اين فناوري براي عموم مردم قابل استفاده نيست.

براي همين به‌نظر مي‌رسد يکي از مهم‌ترين وظايف دست اندرکاران فناوري اطلاعات در کشور ما ارائه استانداردهاي لازم براي زبان فارسي در نرم‌افزارها و خصوصا سيستم‌هاي عامل است.

با توجه به نقش با اهميت سيستم‌عامل به عنوان نرم‌افزار پايه، بستر استفاده از رايانه، واسط کاربر و سخت‌افزار که خود ابزار اصلي فناوري اطلاعات است، لزوم بومي‌سازي و توسعه زبان فارسي در قالب يک سامانه عامل ملي براي کشور بديهي است.

علاوه بر مسئله بومي‌‌سازي، ويژگي‌هاي امنيتي و اقتصادي عواملي هستند که بايد در يک سيستم‌عامل به عنوان بستر فناوري اطلاعات در نظر گرفته شود. البته در اين راستا استقلال نرم‌افزاري و عدم وابستگي کشور به توليدکنندگان خارجي از دلايل لزوم توجه به وجود يک سيستم‌عامل ملي است.

دو دليل ذکر شده در بالا، موتور اصلي راه‌انداري طرحي به‌نام طرح ملي لينوکس فارسي بود. رويکرد به سيستم‌عامل‌هاي متن‌باز از جمله گنو/لينوکس با توجه به در دسترس بودن کد منبع آن، امنيت بالاتر، هزينه پايين‌تر و عدم وابستگي به شرکت و کشوری خاص، به عنوان بهترین گزینه برای رسیدن به یک سيستم‌عامل آزاد برای استقلال نرم‌افزاری کشور است.

بنابراین با توجه به اینکه سيستم‌عامل ملی باید از لحاظ حقوق مادی و معنوی متعلق به هیچ کشور یا شرکتی نباشد تا علاوه بر حفظ استقلال و عزت ملی امنیت لازم را بنا به نیاز هر سازمان تامین کند، گنو/لینوکس به عنوان یک کاندیدای بی‌رقیب برای نیل به این هدف برگزیده شد.

«اما داشتن يک سيستم‌عامل ملی متن‌باز، به تنهايي همه اهداف و به‌خصوص هدف اول را که بومي‌سازي فناوري اطلاعات است را تامين نمي‌کند. بلکه لازم است که در کنار سيستم‌عامل ملی، نرم‌افزارهاي ديگر و مخصوصا نرم‌افزارهايي که کاربردهاي اساسي و عمومي‌دارند هم با زبان فارسي سازگار شوند.» بهروز عبادي، مدير روابط عمومي‌طرح ملي نرم‌افزارهاي آزاد- متن‌باز، استدلال فوق را براي تغيير نام اين طرح از «لينوکس فارسي» به « نرم‌افزارهاي آزاد- متن‌باز» بيان مي‌کند.

پیشنهاد فارسی‌سازی گنو/لینوکس در قالب یک طرح پژوهشی در سال 97 توسط مرکز تحقیقاتی «فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف» به شورای عالی انفورماتیک ارائه شد و فعالیت اجرایی طرح از بهمن ماه سال 18‌ با هدف به‌وجودآوردن بستر یک سيستم‌عامل ملی بر مبنای سيستم‌عامل گنو/لینوکس آغاز شد.

آقاي عبادي در اين مورد مي‌گويد: «در اين طرح سه رکن اساسي وجود دارد: مرکز تحقیقات مخابرات ایران در جایگاه دولت به عنوان کارفرمای طرح. که البته تا آخر سال 48کارفرمایی طرح به عهده شورای عالی انفورماتیک و شورای عالی اطلاع‌رسانی بود. و دوم مرکز تحقیقاتی فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف در جایگاه دانشگاه به عنوان مدیریت، راهبری و نظارت فنی بر طرح و سوم شرکت‌های انفورماتیکی فعال در زمینه گنو/لینوکس در جایگاه بخش خصوصی به عنوان مجریان پروژه‌.» از مهم‌ترين شرکت‌هاي فعال در اين طرح مي‌توان  از «فارسي وب شريف» و «پارسيکس» نام برد.

به گفته عبادي، «طرح ملي» به عنوان ارگاني که هماهنگي‌هاي لازم در اين طرح را انجام مي‌دهد، بستري لازم را فراهم آورده که اين شرکت‌ها بتوانند ضمن استفاده از خروجي‌ها و داده‌هاي طرح ملي، نرم‌افزارهاي متن‌باز خود از جمله لينوکس را هرچه بهتر ارائه دهند.
با توجه به حجم فعاليت‌هاي انجام شده، نسخه لینوکس فارسی در حال حاضر آماده و بهره‌برداری از آن با پشتیبانی شرکت‌های داخلی ممکن است. با توجه به پیشرفت 09درصد طرح، تولید و ارائه یک نسخه گنو/لینوکس فارسی برای اکثر شرکت‌های بخش خصوصی هم با استفاده از نتایج این طرح امکان‌پذیر است.

بنابه گفته عبادي، در حال حاضر، امکان دسترسی عموم به خروجی‌های طرح، بین‌المللی‌سازی خروجی پروژه‌ها و فعالیت‌های ترویجی انجام گرفته حداقل۶ توزیع از لینوکس فارسی در داخل کشور (شبدیکس، فارلیکس، پارسیکس، کارآمد، شریف لینوکس و لرنوکس) توسط شرکت‌های خصوصی مانند داده‌پردازی و گروه‌های فعال تولید شده و قابل استفاده است.

اما مدير روابط عمومي‌طرح ملي در پاسخ به اين سوال که «چرا با گذشت بیش از  چند  سال  از شروع پروژه و خروجی‌های ملموس طرح، هنوز نتایج عملی آن در جامعه (حتی در کاربردهای دولتی) مشاهده نمی‌شود؟» گفت: «اول اینکه هر پروژه باید در چارچوب اهداف و حوزه عملکرد آن با ملاحظه هزینه انجام شده مورد ارزیابی قرار بگیرد. هدف عمده طرح که رفع پایه‌ای مشکلات زبان فارسی در نرم‌افزارهای پرکاربرد با بهره‌گیری از تمامی افراد و گروه‌های علاقه‌مند و خبره بوده است. بر این اساس برنامه مدونی تهیه شده است که خروجی‌های آن در قالب توزیع‌های لینوکس فارسی به شکل تجاری یا غیرتجاری در اختیار عموم قرار گرفته است. اما علی‌رغم رسیدن به اهداف اولیه مورد نظر در بخش فنی، دولت در بخش سیاست‌گذاری، تدوین برنامه راهبردی توسعه متن‌باز و تهیه دستورالعمل‌ها و چارچوب‌های تشویقی برای آموزش و مهاجرت هیچ گونه اقدام جدی انجام نداده است.»

اما جالب است بدانيد که چنين طرح عظيمي‌با هزينه اندکي انجام گرفته که همين امر ظرفيت عظيم فناوري اطلاعات را براي سرمايه‌گذاري نشان مي‌دهد. برآورد کلی هزینه مورد نیاز انجام پروژه‌ها در حدود یک میلیارد تومان است که با توجه به اهداف، اهمیت و نتیجه آن در مقایسه با دیگر طرحهای ملی مبلغ کمینه و معقولی است که در مقایسه با دیگر طرح‌های ملی علی‌رغم حمایت معنوی زیاد از لحاظ تخصیص اعتبار مورد کم توجهی قرار گرفته است.

در رابطه با میزان صرفه‌جویی گنو/لینوکس نسبت به ویندوز با یک تقریب ساده می‌توان هزینه‌های استفاده از سیستم‌عامل ویندوز نسخه خانگی (که ارزان‌ترین نسخه است) به همراه یک سری نرم‌افزارهای کاربردي مانند مجموعه آفیس و بقیه ملزومات آن (مانند یک برنامه ویروس‌کش، یک برنامه طراحی و...) حداقل رقمی در حدود 0001دلار برای هر کامپيوتر خواهد شد.

حال با روند رو به رشد فناوری اطلاعات و تعداد فعلی کامپيوتر که همگی نیاز به سیستم‌عامل و تعدادی از برنامه‌های عمومی دارند، پس از عضويت ايران در  سازمان تجارت جهاني که ملزوماتي از قبيل مالکيت معنوي در آن لحاظ شده‌است، در آینده نزدیک درصد قابل توجهی از درآمدهای کشور صرف خرید نرم‌افزار خواهد شد!

همه موارد بالا لزوم چنين طرح ملي را به خوبي بيان مي‌کند. اميدواريم که در آينده نزديک، شاهد تاثيرگذاري نتايج کار گروه‌هاي مختلف مشغول در اين طرح؛ در سطح جامعه و به‌خصوص کاربران خانگي باشيم.

نرم‌افزارهاي متن باز

برای جایگزینی نرم‌افزاري مثل آفیس چندین نرم‌افزار آزاد مشابه تحت گنو/لینوکس مانند Openoffice و Koffice، وجود دارد. کاربران اينترنت اکسپلورر، برای کار با اینترنت می‌توانند از فایرفاکس، موزیلا و چندین نرم‌افزار دیگر استفاده کنند.

برای افرادی که از Outlook Express استفاده می‌کنند نرم‌افزار Thunderbird, Kmail یا Evolution که از لحاظ امنیتی نیز قابلیت‌های بالایی دارند توصیه می‌شود.‌ در مجموع، تعداد نرم‌افزارهای آزاد تحت گنو/لینوکس بیش از صد‌هزار مورد است که در مقایسه با نرم‌افزارهای تحت ویندوز از تنوع بیشتری برخوردار است.

حتی استفاده از بستر برنامه‌نویسیNET. نیز در محیط گنو/لینوکس توسط نرم‌افزار مونو (mono) فراهم شده و برنامه‌نویسان تحت ویندوز می‌توانند برنامه‌های #C خود را در محیط گنو/لینوکس تولید و اجرا نمایند.

امروزه نرم‌افزارهاي تشخيص فرمان‌هاي صوتي به صورتي محدود در انواع کامپيوترها و به‌خصوص روي گوشي‌هاي موبايل نصب شده است.

با کمک اين تکنولوژي ارتباط انسان با کامپيوتر بسيار راحت‌تر و سريع‌تر شده‌است و به‌زودي آرزوي بشر در برقراري ارتباط گفتاري با ماشين‌ها تحقق خواهد يافت.

تايپ کامپيوتري هم از جمله کارهاي متداول و وقت‌گير براي کاربرهاي عادي و پيشرفته کامپيوتر است؛ به ويژه که اين مسئله براي کاربراني که به هر دليل مايل به استفاده از صفحه کليد نيستند، کاري خسته‌کننده است و استفاده از قابليت تشخيص خودکار گفتار توسط کامپيوتر باعث سهولت و صرفه‌جويي در زمان تايپ مي‌شود.

تلاش گروه‌هاي تحقيقاتي و شرکت‌هاي خارجي براي دستيابي به تکنولوژي تشخيص گفتار به عنوان يکي از تکنولوژي‌هاي سطح اول دنيا، به چندين دهه مي‌رسد، ولي به دليل پيچيدگي موجود در گفتار انسان هنوز رسيدن به دقت صددرصد امکان‌پذير نشده است.

نخستين نرم‌افزار فارسي

در کشورمان نيز فعاليت‌هايي در زمينه طراحي و ساخت نرم‌افزارهاي تشخيص گفتار به زبان فارسي آغاز شده‌است.

در اين راستا گروهي از فارغ‌التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف از سال 82 اقدام به تهيه موتور تشخيص گفتار پيوسته فارسي کرده‌اند.  براي بالا بردن دقت اين نرم‌افزار در تشخيص گفتار فارسي، از مدل‌هاي آماري و همچنين مدل‌هاي دستوري زبان استفاده شده است.

ارايي اين سامانه که «نويسا» نام دارد، در شرايط آزمايشگاهي و محيط آرام و بدون نويز قابل قبول است، اما زماني که از آن در عمل و در شرايط عادي مانند داخل اداره، استفاده مي‌شود، کارايي سامانه افت شديدي دارد.

براي جبران اين مسئله از راه‌حل‌هايي جهت مقاوم‌سازي سامانه به تغييرات موجود در شرايط آکوستيکي محيط و تغييرات موجود بين گوينده‌هاي مختلف استفاده شده است، به گونه‌اي که سامانه موجود که مستقل از گوينده و با واژگان بزرگ است، با بهره‌گيري از بهترين روش‌هاي مقاوم‌سازي مي‌تواند خود را با شرايط محيطي جديد و صداي گوينده تطبيق دهد. 

اين مسئله سامانه جاري را به نمونه‌اي موفق و کاربردي در مقايسه با انواع خارجي مشابه کرده است.

به‌اين ترتيب، نسخه جاري اين سامانه داراي دقت تشخيص 95درصد در محيط اداري، قابليت استفاده در همه ويرايشگرها يا قسمت‌هايي که امکان تايپ فارسي دارند، نظير word و notepad، دايره واژگان 20 هزار کلمه‌اي و همچنين قابليت تغيير آن براي کاربري‌هاي خاص (پزشکان، وکلا و ....) است. اين نرم‌افزار در عين حال مي‌تواند با شرايط محيطي و صداي گوينده نيز انطباق پيدا کند.

سامانه تايپ گفتاري (ديکته) نويسا بر مبناي موتور شناسايي گفتار پيوسته عصر گويش طراحي شده است. اين سامانه، اولين سامانه تشخيص گفتار تجاري زبان فارسي است که قادر به تشخيص گفتار پيوسته با واژگان بزرگ و به صورت مستقل از گوينده است.

کاربران مي‌تواند از اين نرم‌افزار در هر ويرايشگري در محيط ويندوز استفاده کند. اين نرم‌افزار سرعت تايپ متون را افزايش مي‌دهد و براي کاربران، معلولان نابينا و ناشنوا امکان کاربري راحت‌تر از کامپيوتر و تجهيزات الکترونيکي را فراهم مي‌کند.

مزيت‌هاي تايپ گفتاري

مزيت‌هاي استفاده از اين نوع سامانه‌هاي تايپ گفتاري عبارتند از: صرفه‌جويي در زمان، کاهش هزينه، افزايش سرعت تايپ و ورود اطلاعات، حفظ امنيت اطلاعات در هنگام ورود داده‌ها، قابليت استفاده در بسياري از سامانه‌ها (مستندسازي، ترجمه گفتاري و ...) و جلوگيري از اشتباهات تايپي.

3روش از تکنيکهاي به کار گرفته شده در اين سامانه تشخيص گفتار، به عنوان اختراع در اداره ثبت ايران شناخته شده است:

1 - مدل گرامري همه منظوره براي زبان فارسي بر پايه مدل GPSG(با کاربرد در موتور بازشناسي گفتار پيوسته مستقل از گوينده با دادگان بزرگ زبان فارسي نويسا)
2 - ارائه روشي جديد براي تشخيص کلمات خارج از واژگان (با کاربرد در موتور بازشناسي گفتار پيوسته مستقل از گوينده با دادگان بزرگ زبان فارسي نويسا)
 3 - روش PC-PMC براي مقاوم سازي سامانه‌هاي بازشناسي گفتار به نويز (با کاربرد در موتور بازشناسي گفتار پيوسته مستقل از گوينده با دادگان بزرگ زبان فارسي نويسا).

عمده تلاش اين گروه روي مدل‌سازي آکوستيگي گفتار براي تشخيص خودکار آن، بهبود کارايي سامانه‌هاي تشخيص خودکار گفتار در شرايط محيط واقعي و در حضور نويز، استخراج و بکارگيري اطلاعات زباني در سامانه‌هاي موجود و بکارگيري روش‌هاي پردازشي موجود، به‌ويژه روش‌هاي تشخيص خودکار روي کامپيوترهاي با توان و مصرف محدود مانند موبايل ها و PDAهاست.

فرمان صوتي فارسي

ارتباط کلامي با کامپيوتر تنها محدود به تايپ يا کارهايي از اين قبيل نمي‌شود. يکي از مهم‌ترين کاربردهاي چنين سامانه‌هايي، همان فرمان‌هاي صوتي هستند که به صورت محدود در کامپيوترها و موبايل‌ها به‌کار مي‌روند.

در اين زمينه نيزمحققان ايراني  دستاورهايي موفق  داشته‌اند که حاصل آن محصول نرم‌‌افزاري «نيوشا» است که با قابليت تشخيص اعداد و فرامين صوتي از پشت تلفن، سامانه IVR مبتني بر گفتار بانک‌ها، اطلاع‌رساني براي سازمان‌ها، کارآيي بالاي 96 درصد و مستقل از گوينده و همچنين قابليت اضافه‌شدن به عنوان يک واحد مجزا به سامانه‌هاي تلفني موجود عرضه شده است.

نويسا و نيوشا قابليت ترکيب نيز دارند که با استفاده از اين کارآيي جديد مي‌توان به شماره‌گيري و SMS صوتي، مترجم صوتي گفتار به گفتار، اجراي برنامه‌هاي کاربردي با گفتار و ... دست يافت.

با استفاده از اين نرم‌افزارها و ترکيب آن در سامانه‌هاي مخابراتي، کاربر با ساده‌ترين وسيله ارتباطي يعني «گفتار» نياز خود را مطرح کرده و اپراتور به صورت هوشمند با استفاده از تشخيص گفتار تلفني و پردازش اين گفتار، ارتباط وي را با دستگاه، سرويس يا فرد پاسخگو برقرار مي‌کند.

اين در حالي است که در شرايط فعلي تکنولوژي مورد استفاده در سامانه مخابراتي کشور به گونه‌اي است که يک اپراتور از کاربر مي‌خواهد براي دسترسي به يک فرد يا سرويس خاص، کليدي مشخص را فشار دهد که اين کار بدون توجه به وقت، حقوق، اضطرار و ابهام ذهني کاربر انجام مي‌شود؛ يعني شخص مجبور است براي انجام يک کار ساده چندين دستور متوالي را انجام دهد.

اما يکي از دغدغه‌هاي طراحان اين سامانه‌هاي نرم‌افزاري «کپي‌رايت» است. به‌رغم اينکه طراحي نرم‌افزاري که بتواند صحبت افراد را در لحظه تايپ کند، يکي از آرزوهاي ديرين و نياز هميشگي کاربران کامپيوتر بوده است، و از سوي ديگر ارايه اين نرم‌افزارها نيز مستلزم صرف هزينه، وقت و انرژي فراوان است، اما همچنان حقوق معنوي اين نرم‌افزارها تضمين نشده و به راحتي حاصل تلاش يک گروه توسط سودجويان به تاراج مي‌رود.

تيم مجري اين نرم‌افزارها از فارغ‌التحصيلان دوره کارشناسي ارشد و دکتراي هوش مصنوعي دانشگاه صنعتي شريف هستند و از اين‌رو بيش‌تر تمرکز گروه بر کار پژوهشي و علمي است. با اين حال، محققان نمي‌توانند هزينه‌ها را از جيب خود بپردازند.

اغلب سودجويان گراني محصول را بهانه مي‌کنند و اين در حالي است که اگر توليدکنندگان محتواي ديجيتال مورد حمايت واقع شوند قطعا قيمت تمام شده اين محصولات پايين‌تر خواهد بود.

اين فناوري در سومين نشست بين المللي تبادل فناوري در حوزه مخابرات در پارک فناوري پرديس با حضور وزير ارتباطات از ميان طرح هاي ارائه شده به مقام سومي فناوري برتر سال دست يافت.

البته شايد بسياري از کاربران ايراني تاکنون واژه فيشينگ را نشنيده باشند. شايد لزومي هم نداشته است، چون در ايران کاربران بسيار کمي از سامانه‌هاي پرداخت الکترونيکي استفاده مي‌کنند.

وقتي که خدمات الکترونيکي بانک‌ها بسيار کم است يا اينکه بيش از 90 درصد کاربران از اينترنت با سرعت‌هاي بسيار کم استفاده مي‌کنند که نمي‌تواند پاسخگوي مبادلات الکترونيکي باشد و سايت‌هاي مربوطه سرعت ارتباط پايين را براي کاربران به رسميت نمي‌شناسند ديگر چه انتظاري مي‌توان داشت.

ولي بايد اين خبر را از زاويه ديگري هم ديد. همآن‌گونه که در تبليغات بانک‌ها ديده مي‌شود (که همگي به قول خودشان برترين سامانه‌هاي الکترونيکي را در اختيار کاربران قرار مي‌دهند)، اخيراً سامانه‌هاي ارتباطات الکترونيکي کاربران با بانک‌ها در حال ازدياد است و به همين خاطر هموطنان بايد از مقوله‌اي به نام فيشينگ کاملاً مطلع باشند تا در ابتداي لذت بردن از سهولت کار با سامانه‌هاي الکترونيکي بانک‌ها، خسارت نبينند.

واژه فيشينگ (به معني حقه بازي) از طريق ارسال ايميل‌هاي فريبنده و برپا کردن سايت‌هاي قلابي به منظور ربودن اطلاعات با ارزش کاربران مانند رمز عبور، شماره کارت اعتباري و مشخصات فردي است.

ميزان حملات فيشينگ روز به روز در حال افزايش است، به گونه‌اي که  آمار جمع‌آوري شده توسط يک گروه تحقيقاتي نشان مي‌دهد تعداد حملات فيشينگ در نوامبر سال  ۲۰۰۶در مقايسه با نوامبر سال  ۲۰۰۵بيش از  ۷۰۰درصد افزايش يافته است.

در همين راستا Yahoo و eBay در مبارزه با حملات فيشينگ در حال ارائه فناوري جديدي هستند که ايميل‌هاي جعلي را که به امضاي eBay و PayPal براي کاربران ارسال مي‌شود، مسدود مي‌کند.

eBay و PayPal بخشي از اين شرکت براي پرداخت‌هاي روي وب، سامانه‌هاي انفورماتيکي خود را براي فعال کردن يک استاندارد فناوري جديد با عنوان DomainKeys (کليدهاي دامنه) که Yahoo مخترع آن است به روز کرده‌اند.

اين فناوري به Yahoo اين امکان را مي‌دهد که مانع ورود ايميل‌هاي ناخواسته (هرزنامه) مظنون به حملات فيشينگ يا حملات انفورماتيکي ديگر به صندوق پست الکترونيکي کاربران خود شود.

اما يک خبر جالب توجه ديگر که خبرگزاري مهر آن‌را روي خروجي فرستاده بود، ارائه نرم افزار مشابه گوگل ارث براي بدن انسان از سوي IBM بود. پزشکان با استفاده از اين نرم افزار که Asme (ماشين نقشه کش سمبليک و اتوماتيک) نام دارد، مي‌توانند تنها با يک کليک ساده ماوس روي بخش خاصي از بدن بيمار، پرونده وضعيت باليني وي را ارائه کرده و اطلاعات مورد نظر خود را رديابي کند.

اين خبر بسيار جالب است ولي نکته بسيار ظريفي دارد که بايد به آن توجه کرد. بسياري از شرکت‌ها هنگامي که يک محصول جديد ارائه مي‌د هند از شيوه‌هاي متفاوتي براي اطلاع رساني استفاده مي‌کنند که يکي از شايع‌ترين آن‌ها قرار دادن نام آن محصول در کنار نام يک محصول بسيار پرطرفدار و معروف جهان است تا تأثير تبليغاتشان دوچندان شود.

کارکرد نرم افزار گوگل ارث و Asme از زمين تا آسمان با هم فرق دارد. گوگل ارث را چندين ماهواره پشتيباني مي‌کنند در حالي که Asme احتياجي به ماهواره ندارد و از آن مهم‌تر کاربران Asme بايد متخصص مسائل پزشکي باشند درصورتي که تمام کاربران اينترنتي مي‌توانند از گوگل ارث استفاده کنند.

اينجاست که دليل استفاده از نام گوگل ارث را در مقابل نام Asme متوجه مي‌شويم.

 اين شايد واضح‌ترين تعريفي باشد که تا به حال در مورد اعتياد ارائه شده که به همين خاطر به محض شنيدن نام اعتياد ما از ترس به خود مي‌لرزيم و آرزوي دور بودنش از خانواده‌ها را مي‌کنيم. اما بد نيست بدانيم از لحاظ علمي چه اتفاقي در بدن رخ مي‌دهد که اعتياد خودنمايي مي‌کند. شايد با دانستن آن بتوانيم از بروز آن جلوگيري کنيم.

اعتياد چيست؟
در مورد اعتياد سوالات بسياري در ذهن‌ها وجود دارد و هنوز اينکه مصرف بعضي از قرص‌ها مي‌توانند در بدن اعتياد ايجاد کنند يا خير جاي سئوال دارد و محققان در مورد اين موضوع که يکي از بزرگترين معضلات جوامع است در حال تحقيق هستند.

 آنچه که در طي ساليان سال کشف شده است آن است که اعتياد تنها به مواد خاص نيست بلکه تکرار هر آنچه که ضروري نيست مي‌تواند در بدن فرد تبديل به اعتياد شود. مانند اعتياد به پرخوري و در پي آن چاقي، سيگار کشيدن و يا حتي استفاده از اينترنت.

اعتقاد اوليه در ساليان سال قبل در مورد مصرف الکل و مواد مخدر آن بود که استفاده از اين مواد مي‌تواند در بدن عادتي بوجود آورد که ترک آن سخت است. اما بعدها مشخص شد که اعتياد بخشي از شخصيت فرد مي‌شود.

 به اين معنا که وقتي فرد از آن استفاد نکند دچار مشکلات روحي و جسمي مي‌شود و نمي‌تواند درست عمل کند و ماده کم‌کم تبديل به بخشي از زندگي مي‌شود که زجر آور است. دقيقا مثل بيماري‌هاي لاعلاج.

اينکه برخي از مواد تاثير مستقيم روي مغز مي‌گذارند کاملا مشخص است و سالهاست که به اثبات رسیده است. تاثیر این مواد این طور است که مصرف کننده مدام می‌خواهد که بار دیگر آنها را امتحان کند و این مصرف مدام ادامه می‌یابد.

اعتیاد یک بیماری مغزی
ما به همان دلیل به ماده‌ای معتاد می‌شویم که از آن برای اولین بار استفاده می‌کنیم. دلیل آن مطمئنا لذتی است که از استفاده از آن برده‌ایم. بسیاری از افراد مواد مخدر را تنها یک بار تجربه کرده‌اند و دیگر به طرف آنها نرفته‌اند اما تمامی آنها احتمال معتاد شدن را با خود داشته‌اند.

آخرین تحقیقات علمی اعتیاد را یک بیماری مغزی خوانده است. هنگام مصرف مواد و یا هر کاری که لذت بسیاری در ما می‌آفریند مغرماده ای به نام "دوپامین" را از خود آزاد می‌کند. این ماده دقیقا همانی است که باعث لذت بردن ما می‌شود که هر چه مقدار مصرف ما از مواد لذت بخش بیشتر باشد این ماده بیشتر ترشح می‌شود و در نهایت هم می‌تواند "اور دوز" یا شوک ناشی از مصرف را سبب شود که بسیاری اوقات کشنده است.

تاثیر "دوپامین" در مغز است که سبب می‌شود ما به مصرف دوباره ماده کشیده شویم. حتی اگر این لذت، ورزش کردن و یا خوردن غذا باشد ممکن است احساس اشتیاق برای مصرف مجدد در ما بوجود آید.

ترشح بیش از حد "دوپامین" اختلالی در مغز بوجود می‌آورد که برای رفع آن مغز مجبور به تحرک بیشتر است که به همین خاطر موادی را بیش از حد ترشح می‌کند که حالات مختلف رفتاری عجیب و حتی افسردگی در فرد مصرف کننده بوجود می‌‌آورند.

در طول زمان و مصرف بیش از حد، مغز دیگر به اندازه قبل "دوپامین" را ترشح نمی‌کند و به همین خاطر لذت مصرف پائین می‌آید. وقتی مصرف بیشتر شود کم‌کم ماده کنترل مغز را به دست می‌گیرد و آنگاه است که دیگر رفتارهای فرد کاملا غیر عادی می‌شود.

علائم اعتیاد:

علائم فیزیکی: فرد معتاد قبل یا بعد از مصرف به شدت عرق می‌کند. دستانش می‌لرزد و اختلال در خواب پیدا می‌کند. بسیاری از معتادان حالات اضطراب شدید را تجربه می‌کنند و تا زمانی که ماده را مصرف نکنند در همین حال باقی می‌مانند.

علائم رفتاری: بسیاری از معتادان تجربه‌های بسیاری برای ترک مواد داشته‌اند. مصرف مواد کم‌کم سبب می‌شود فرد نسبت به گذشته‌اش وقت بیشتری را برای مصرف مواد بگذارد. هیچکدام از لذاتی که قبل از اعتیاد در فرد وجود داشته دیگر جذابیتی ندارند و فرد با اینکه می‌داند مصرف مواد به شدت به او ضرر خواهد زد باز هم به مصرف آن ادامه می‌دهد.

نظریه‌های جدید:

اعتیاد از چندین منظر مورد بررسی قرار گرفته است و برخی محققان معتقدند که زمینه معتاد شدن در افراد متفاوت است و به طور مثال ژنتیک و فشارهای روحی از جمله اضطراب و استرس‌ها تمایل به اعتیاد را بیشتر می‌کند.

کسی که دچار افسردگی است ممکن است برای از بین بردن احساس بدی که نسبت به خودش داد به مصرف بی رویه مواد الکی یا مخدر رو آورد و به سرعت به آنها معتاد شود.

چند ماده مخدری که بیشترین آمار مصرف را دارند از قرار زیرند:

1- متامفتامین: استفاده از این ماده رفتارهای بسیار عجیبی را در پی خواهد داشت. اثر این ماده روی مغز تا حدی است که فرد پس از مدت زیاد مصرف حتی ممکن است 50 درصد سلولهای زنده مغزش را کم کار کند . این ماده از سال 2001 در بازارها دیده شده است.

2-  داروهای مسکن. مصرف داروهای ضد درد که حاوی مخدر است رشد بی رویه مصرف در کشورهای اورپایی و آمریکایی را داشته است که اعتیاد به آنها بسیار بالاست.

3- هروئین: سال 2005 حدود 2.4 درصد مردم آمریکا ادعا کردند که حتی یک بار هم که شده مصرف هروئین را تجربه کرده‌اند. ترک هروئین بسیار درد آور است و باید به طور مرتب مصرف شود. مرگ برای معتادان به این ماده بسیار زیاد است.

4- الکل: اشکالاتی که اعتیاد به الکل در افراد به وجود می آورد از هروئین هم بیشتر است و اثرات مخرب روی مغز بر اثر این ماده چنان زیاد است که به مرور فرد کاملا اختیارش از دست می‌دهد.

5- این فقط مواد نیستند که در فرد اعتیاد به وجود می آوردند. امروزه اعتیاد به خوردن غذا 2 درصد مردم آمریکا را تحت تاثیر قرار داده است و بسیاری از افراد در کشورهای غربی به قمار بازی کردن اعتیاد پیدا کرده‌اند.

مبارزه با اعتیاد:
 محققان با در نظر گرفتن عوامل ژنتیکی در افراد در تلاشند تا احتمال اعتیاد را پائین بیاوردند. گرچه هنوز گفته نشده است که برای اعتیاد یک ژن مخصوص وجود دارد اما آنچه اثبات شده آن است که کار چند ژن با یکدیگر در بدن افراد می‌تواند احتمال اعتیاد را بالا ببرد.

"متادون" سالهاست که برای درمان اعتیاد به هروئین استفاده می‌شود  و می‌تواند حالات روحی و جسمی معتاد به هروئین را کم کم التیام بخشد.

"نالمفن" در حال آزمایش روی افراد معتاد به الکل است اما آنچه ثابت شده آن است که روی افراد معتاد به قمار بازی اثر مثبت گذاشته است.

فاکتور دیگری که امروزه در نظر گرفته می‌شود حالت روحی افراد است. اگر احساس افسردگی و حالات بد روحی کم شود ، تعداد افراد مبتلا به اعتیاد هم کم خواهد شد.

بنابراین کار کردن روی افرادی که مستعد افسردگی و یا دچار آن هستند می‌تواند از اعتیاد آنها جلوگیری کند.

هيچ تأمّل کرده‌اي چرا از حدود هزار و چهار صد سال پيش، همه ساله امّت رسول‌الله همپاي اشک و آه بر حال زارِ خويش در ليالي مبارکه قدر، بر مظلوميت علي نيز گريسته و تا برپايي رستاخيز اعظم نيز خواهد گريست؟

به‌راستي! آيا مي‌توان گره خوردنِ شب‌هاي احتمالي قدر _ يعني نوزدهم، بيست و يکم، و بيست و سوم _ را با علي عليه‌السلام تصادفي دانست؟ و آيا مي‌توان پذيرفت که بر اساس يک صُدفه، شب نوزدهم، شب ضربت خوردن علي(ع) و شب بيست و يکم، شب شهادت آن حضرت و شب بيست وسوّم، شب سوّم قتل آن امام معصوم قرار گرفته است؟!

پاسخ آن، پر واضح است چرا که؛ دوست و دشمن، خوب مي‌دانند علي بن ابي طالب عليه‌السلام که بود و چه کرد؟! او در تمامي خصلت‌هاي بشري بي‌همتا بود و سجاياي اخلاقي و شيوه‌هاي رفتاري او در حوزه مسائل فردي و اجتماعي، درس‌آموز تاريخ بود. در عدالت‌گستري، از ستم به موري نيز دريغ مي ورزيد. در عبادت و راز و نياز با پروردگار، هنوز نخلستان‌هاي شهر کوفه، طنين مناجات شبانه او را به خاطر دارد. در يتيم‌نوازي، کوچه پس‌کوچه‌هاي شهر کوفه، بهترين شاهد صدق گام‌هاي کوتاه و آرام او در نقش مردي ناشناس است.

در شجاعت، هنوز دلاوري و قاطعيتش، آويزه گوش مجرمان و متجاوزان به حقوق امّت است، و در فصاحت و بلاغت هنوز خطبه‌هاي نهج‌البلاغه‌اش بي‌بديل و منحصر به فرد است. بي‌شک؛ حقِّ بزرگ‌مردي همچون او را جز گره خوردن ولادت وي با خانه خدا و شهادت وي با شب قدر _  که در بزرگترين شب سال و در ارزشمندترين ماه سال قرار گرفته _ ادا نخواهد کرد. شايسته عدالت‌مردي همچون اوست که مؤمنان در فراق او در شب قدر، پا به پاي گريه و ناله بر مصائب و خطاهاي خويش، بگريند.

به هر تقدير، آنچه اتفاق افتاده، تقارن هر سه شب _ که احتمال قدر بودنِ آنها از ديگر شبهاي سال بيشتر است_ با مناسبت‌هايي حول محور علي بن ابيطالب، مي‌باشد.
از پيامبر گرامي اسلام(ص) بشنويم که در بياني مي‌فرمايند: «برتري علي بن ابي‌طالب بر اين امّت، همانند برتري ماه مبارک رمضان بر ديگر ماههاست. برتري علي بن ابي طالب بر اين امّت، همچون فضيلت شب قدر بر ديگر شبهاي سال است.

برتري علي بن ابي طالب بر اين امت، مانند برتري شب جمعه بر ساير شبهاي هفته است. پس خوشا به حال کسي که به او ايمان آورد و ولايتش را تصديق کند، و واي بر کسي که منکر وي و حقانيت وي گردد. بر خداست که چنين کسي را از شفاعت پيامبرش(ص) در روز قيامت، محروم گرداند.»

آري! اگر او برترينِ امّت است، حقّ اوست که در برترين شب و برترين ماه سال به شهادت نائل آيد. همين پيوند، موجب گشته تا همه ساله، روزه‌داران در شبهاي قدر، به ياد عدالت، شجاعت و مردانگي وي بوده و از حيات نوراني و تابناک او درس گرفته، شايد که در روش‌هاي فردي و منش‌هاي اجتماعي‌شان تجديدنظر کنند.

ويروس ELK CLONER  نخستين ويروسي است که در 1982 به رايانه‌هاي شخصي سراسر جهان حمله کرد. ELK CLONER  از طريق فلاپي ديسک کامپيوترهاي Appel II  گسترش يافت و شعري را که سروده طراح نوجوان اين ويروس بود به نمايش مي‌گذاشت.

ويروس BRAIN  نخستين ويروسي است که به رايانه‌هايي که با سيستم عامل داس مايکروسافت کار مي‌کردند در سال 1986 حمله کرد. اين ويروس نوشته 2برادر پاکستاني بود و در اين حمله شماره تلفن تعميرگاه رايانه آنها را به‌جا مي‌گذاشت.

ويروس MORRIS را يک دانش آموخته دانشگاه کرنل در 1988 نوشته بود. پدر اين فرد يک کارشناس ارشد دولتي در زمينه امنيت رايانه بود. اين ويروس به حدود 6 هزار رايانه دانشگاه و رايانه‌هاي نظامي که به اينترنت متصل بودند سرايت کرد.

اگرچه پيش از موريس، ويروس‌ها در اينترنت منتشر شده بودند اما تا پيش از مطرح شدن موريس، هيچکدام در سطح گسترده شيوع نيافته بودند.

ويروس MELISSA يکي از نخستين ويروس‌هايي بود که در 1999 از طريق نامه الکترونيک  به رايانه‌هاي شخصي حمله کرد. زماني که کاربر، ضميمه نامه الکترونيک  (attachment) را باز مي‌کرد اين ويروس نسخه‌هايي از خود را به  ۵۰ نفر اول موجود در دفترچه نشاني‌هاي کاربر مي‌فرستاد و از اين طريق طي چند ساعت در سراسر جهان منتشر شد.

ويروس LOVE BUG نيز در سال 2000  از طريق ضميمه نامه الکترونيک  منتشر شد. اين ويروس با سوءاستفاده از احساسات انسان و تظاهر به نامه عاشقانه، فرد دريافت‌کننده را فريب مي‌داد تا اقدام به گشودن نامه کند.

ويروس CODE RED در سال 2001 از يک نقص در نرم‌افزار مايکروسافت بهره‌برداري مي‌کرد. اين ويروس يکي از نخستين کرم‌هاي شبکه بود و از آنجا که تنها نيازمند ارتباط شبکه بود و نيازي به باز کردن ضميمه نبود، به سرعت منتشر شد. اگر چه اين نقص شناخته شده بود، اما بسياري از اپراتورهاي سيستم، وصله نرم افزاري را که مايکروسافت يک ماه قبل از آن منتشر کرده بود نصب نکرده بودند.

ويروس BLASTER  نيز در سال 2003  با استفاده از يک نقص شناخته شده در نرم‌افزار مايکروسافت، با شيوع  SoBig ۲۰۰۳ همراه شد. اين ويروس شرکت مايکروسافت را بر آن داشت که براي ترغيب افراد در کمک به دستگيري و تعقيب قانوني نويسندگان اين ويروس، جايزه نقدي تعيين کند.

ويروس SASSER  نيز در سال 2004 با استفاده از يک نقص مايکروسافت، موجب مي‌شد برخي رايانه‌ها به‌طور مداوم خاموش و راه‌اندازي مجدد شوند و اگر چه  اين ويروس  به دشواري آخرين نرم‌افزار بدانديش نام گرفت، اما از آن زمان تاکنون به خاطر آن‌که شبکه‌ها ابزارهاي دفاعي بهتري را نصب کرده و نويسندگان ويروس‌ها سعي کردند مانع از شناسايي و از بين‌بردن کارهاي‌شان شوند، ويروس‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

منبع: فوربيس

بر اثر سهل‌انگاري پيمانکار شرکت توانير در بندرعباس و تخليه 100 تن مازوت در دريا، منطقه‌اي به طول 8 کيلومتر و عرض 100 متر از نوار ساحلي از نيروگاه برق بندرعباس به سمت شرق تا نزديکي بندر شهيد باهنر دچار آلودگي شديد نفتي شده است.
دکتر محمدباقر نبوي در گفت و گو با فارس اعلام  خسارتهاي ناشي از اين آلودگي‌ را به آينده نزديک موکول کرده و گفته است اين موضوع به مراجع قضايي ارجاع شده و در حال پيگيري است.
گفته مي‌شود اين آلودگي صرفا بر اثر سهل‌انگاري پيمانکار توانير روي داده و ناشي از آن است که اين پيمانکار لجن‌هاي نفتي باقيمانده در مخازن ذخيره نفت کوره در محوطه توانير را در دريا تخليه کرده است.
دکتر محمدرضا مسعودي‌نژاد، از متخصصان محيط‌زيست گفت:  اگر تخليه در نزديک ساحل باشد سبب آلوده‌شدن خاک ساحل به ترکيبات نفتي مي‌شود، اما اين ترکيبات با توجه به آنکه ماهيتي اکسيژن‌خواه دارند، چنانچه به دريا وارد شوند اکسيژن موجود در آب را کاهش مي‌دهند و اين کاهش اکسيژن باعث از بين رفتن گونه‌هايي نظير تک‌ياخته‌ها و ماهي‌ها مي‌شود که نياز به اکسيژن دارند.
 افزون بر اين، پرنده‌هاي آبزي که از ماهيان تغذيه مي‌کنند، هنگام شکار به اين ترکيبات آلوده مي‌شوند و در نتيجه خاصيت شناوري خود را  از دست داده و در نهايت نابود مي‌شوند.
اين کارشناس محيط‌زيست در بخش ديگري به آثار زيانبار آلودگي نفتي بر جنگل‌هاي بي‌نظير مانگروها اشاره کرد و گفت: اين جنگلها نسبت به آلودگي‌هاي نفتي بسيار حساس و آسيب‌پذيرند.
خسارت جبران‌ناپذير ديگر، آثار مرگباري است که از طريق ماهيان و ميگوهاي آلوده به اين ترکيبات بر زنجيره غذايي انسانها وارد مي‌شود که پيامد آن در درازمدت انواع سرطان‌هاست.

در سال 1980 براي نخستين بار نام توسعه پايدار در گزارش سازمان جهاني حفاظت از منابع طبيعي (IUCN) آمد. اين سازمان در گزارش خود با نام استراتژي حفظ منابع طبيعي اين واژه را براي توصيف وضعيتي به کار برد که توسعه نه تنها براي طبيعت مضر نيست، بلکه به ياري آن هم مي‌آيد.

پايداري مي‌تواند چهار جنبه داشته باشد: پايداري در منابع طبيعي، پايداري سياسي، پايداري اجتماعي و پايداري اقتصادي.

در حقيقت توسعه پايدار تنها بر جنبه زيست محيطي اتفاقي تمرکز ندارد بلکه به جنبه‌هاي اجتماعي و اقتصادي آن هم توجه مي‌کند. توسعه پايدار محل تلاقي جامعه، اقتصاد و محيط زيست است.

يکي از مهمترين رويدادهاي بين‌المللي که در زمينه توسعه پايدار وجود دارد، نشست جهاني توسعه پايدار(WSSD) است. در اين نشست توافق‌هايي در زمينه توسعه پايدار ميان شرکت‌کنندگان انجام شد.

کاهش تعداد افرادي که دسترسي به آب ندارد به نصف تا سال 2015 ميلادي، به حداقل رساندن مواد شيميايي که بر سلامتي انسان و طبيعت اثرات مخرب مي‌گذارند تا سال 2020 ميلادي، نصف کردن سرعت کاهش ذخيره‌هاي دريايي و رساندن منابع دريايي به سطحي پايدار تا سال 2015 ميلادي، کاهش روند از بين رفتن تنوع طبيعي تا سال 2010 ميلادي، افزايش پايداري در استفاده از انرژي‌هاي تجديدشونده و برنامه‌ريزي براي تدوين برنامه‌اي 10 ساله در مورد توسعه پايدار از اصلي‌ترين توافقات اين نشست بود.

هرچند اين روزها بسياري از دولتمردان و فعالان زيست محيطي به دنبال رسيدن به توسعه پايدار هستند، اما برخي فعالان زيست محيطي اين گزينه را براي حفظ محيط زيست کافي نمي‌دانند.

آنها معتقدند در با توجه به روند استفاده از منابع تمام شونده و از بين بردن منابع در جهان واژه "توسعه پايدار" مناسب نيست و بايد از لفظ جايگزيني چون "پايداري توسعه" استفاده کرد تا اين مفهوم در ذهن تداعي نشود که قرار است منابع جديدي توليد شود.